Alternatieve verklaringen

Onder jongeren die zich melden met genderdysforie heeft tot 35% autisme of duidelijke trekken ervan — een veelvoud van de populatie. Bij autisme voelt het lichaam vaak vreemd: zintuiglijk overprikkeld, sociaal niet-passend, hormonale puberteit als chaos. Gender wordt dan een verklaring voor iets wat een andere oorzaak heeft.

Wie niet-autistisch leert begrijpen dat hij autistisch is, ziet het verschil tussen "ik hoor niet bij mijn sekse" en "ik hoor niet bij sociale verwachtingen die toevallig aan sekse hangen".

Snel wisselende, intense gevoelens; impulsiviteit; identificatie met de laatste TikTok die binnenkwam. Bij ADHD krijgt elke nieuwe lens op jezelf razendsnel volle overtuiging — tot de volgende. Stabiele zelfkennis vergt rust die ADHD niet vanzelf levert.

Misbruik, grensoverschrijdend gedrag, een ervaring met een dader, of structureel onveilig opgegroeid zijn — dat verandert hoe je in je lichaam zit. Veel meisjes en vrouwen die hun borsten of vrouwelijkheid willen verbergen, doen dat omdat het lichaam in hun beleving een doelwit is geworden.

Een mannelijk uiterlijk of borstamputatie maakt het gevoel van veiligheid in eerste instantie groter — maar lost de oorzaak niet op. Het verlegt het probleem en maakt later behandelen veel moeilijker.

"Ik ben in het verkeerde lichaam geboren" is een mooi sluitende verklaring voor: ik voel me rot. Bij ongeveer 80% van de jongeren met genderdysforie spelen tegelijk depressie of angststoornissen.

De vraag is welke onder welke ligt. Wat zeker is: transitie verbetert depressiecijfers niet, en in lange-termijnstudies blijken de mentale klachten na transitie even hoog te liggen als ervoor.

Beide draaien om walging van het eigen lichaam — vooral van wat het lichaam tot vrouw maakt: heupen, borsten, menstruatie. Onder meisjes met anorexie of boulimie is het percentage met gendertwijfel veel hoger dan onder hun leeftijdsgenoten. De overlap is niet toevallig.

Algemeen ongemak met je lichaam — over je neus, je gewicht, je huid — komt veel voor in de puberteit. Bij body dysmorphic disorder wordt dat ongemak een obsessie. Wanneer het zich vastzet op geslachtskenmerken lijkt het op genderdysforie, maar de behandeling is een andere.

Een groot deel van de kinderen met genderdysforie blijkt — als ze niet medisch worden behandeld — homo of lesbisch te zijn. Klassieke follow-upstudies (Drummond 2008, Wallien & Cohen-Kettenis 2008, Singh/Bradley/Zucker 2021) lieten zien dat 70-90% van de dysfore kinderen na de puberteit niet meer dysfoor was; de meesten waren homoseksueel.

Voor een lesbisch meisje dat aantrekking voelt tot meisjes, voelt "ik ben dan kennelijk een jongen" als logische conclusie. Het is het tegenovergestelde van wat het is: een meisje dat van meisjes houdt.

Plotseling ontstane gendertwijfel bij tieners zonder voorgeschiedenis van dysforie als kind — meestal meisjes, vaak in clusters (klasgenoten, vriendinnengroepen, één Discord-server). Het patroon is consistent met sociale besmetting, een mechanisme dat we ook kennen van anorexie en niet-suïcidale zelfbeschadiging.

De term wordt door activisten betwist, maar de patronen zijn er. Litman, Diaz, en het onderzoek van Lisa Littman documenteerden ze als eerste.

Bij mannen die zich pas op volwassen leeftijd melden met de wens om vrouw te zijn, ligt er in de meerderheid van de gevallen een seksuele parafilie onder: opgewonden raken van het idee zichzelf als vrouw te zien. Dit patroon werd door Ray Blanchard beschreven en heeft naam: autogynefilie.

Het is geen identiteit en geen gender — het is een seksuele voorkeur waar de man zelf het object van is. Het bestaan ervan ontkennen helpt niemand; het herkennen wel.

Het gevoel buiten je lichaam te staan, of dat je lichaam niet van jou is, is een dissociatief symptoom. Het komt voor bij ernstige stress, trauma, sommige depressies en autisme. Het kan voelen als "verkeerd lichaam" — maar het is een neurologische reactie, geen aanwijzing voor gender.

Een jongen die niet houdt van voetbal en wel van tekenen, een meisje dat ruig speelt en geen interesse heeft in jurkjes. Vroeger heette dat "tomboy" of "gevoelige jongen". Nu wordt het razendsnel vertaald naar "dan ben je trans". Maar afwijken van het stereotype is geen bewijs dat je in een ander lichaam thuishoort.