Woordenlijst
Begrippen
Heldere definities — geen eufemismen, geen activistische verpakking. Wat termen oorspronkelijk betekenen en hoe ze nu gebruikt worden.
Sekse
Biologisch: man of vrouw, bepaald door chromosomen, gonaden en geslachtshormonen. Binair, onveranderbaar, vastgelegd bij de conceptie. Intersekse-condities zijn zeldzame variaties op het ontwikkelingspad en geen "derde sekse".
Gender
Oorspronkelijk: de sociale verwachtingen die met sekse worden geassocieerd (rolpatronen, kleding, gedrag). In activistisch taalgebruik tegenwoordig gebruikt als synoniem voor "innerlijk identiteitsgevoel", los van het lichaam. Dat is een filosofische claim, geen feit.
Genderdysforie
Klinisch begrip: aanhoudend, sterk ongemak met de eigen sekse en de bijbehorende lichamelijke kenmerken. Vastgelegd in DSM-5. Belangrijk verschil met de oude term "transseksualiteit": dysforie kan voorkomen zónder dat iemand zichzelf als het andere geslacht ziet of wil zijn.
Gender non-conformity
Niet passen in de stereotype rol bij je sekse. Een meisje dat ruig speelt; een jongen die gevoelig is. Komt veel voor en is geen aanwijzing voor trans-zijn — eerder voor latere homoseksualiteit.
Cisgender (cis)
Politiek term, bedacht om "niet-trans" te benoemen. Suggereert dat iedereen een innerlijke gender-identiteit heeft die overeenkomt met (of afwijkt van) de sekse. Veel mensen voelen dat helemaal niet zo — die zijn gewoon man of vrouw. Het gebruik van "cis" als standaardlabel is een ideologische aanname.
Sociale transitie
Nieuwe naam, andere voornaamwoorden, kleding en presentatie van het andere geslacht, vaak inclusief het openlijk benoemen op school, werk en in de familie. Wordt gepresenteerd als "veilige tussenstap" maar onderzoek laat zien dat het de uitkomst sterk stuurt richting medische transitie — het is een psychologische lock-in.
Affirmatie / affirmatieve zorg
Behandelmodel waarin de zelfverklaring van de cliënt het uitgangspunt is: zegt iemand "ik ben trans", dan is de rol van de zorgverlener om die identiteit te ondersteunen, niet om te onderzoeken of het klopt. De Cass Review en meerdere Europese gezondheidsinstanties hebben hier afstand van genomen.
Gatekeeping
Activistische term voor wat eigenlijk gewoon diagnostiek heet: zorgvuldig onderzoek doen voordat onomkeerbare medische ingrepen worden gestart. Het wegnemen van "gatekeeping" was de centrale ideologische verschuiving in de gendergeneeskunde sinds ongeveer 2010.
ROGD — Rapid Onset Gender Dysphoria
Plotseling ontstane gender-identificatie bij tieners (meestal meisjes) zonder voorgeschiedenis van dysforie als kind, vaak in clusters van klasgenoten, gekoppeld aan zware online aanwezigheid in trans-communities. Beschreven door Lisa Littman (2018) en sindsdien door anderen bevestigd. Wordt door activisten betwist; de patronen zijn empirisch.
AGP — Autogynefilie
Seksuele parafilie waarbij een man opgewonden raakt van het idee zichzelf als vrouw te zien. Beschreven door Ray Blanchard (jaren '80-'90). De meerderheid van mannen die op latere leeftijd voor het eerst trans-identificatie uitspreken, valt klinisch in deze groep. Het is geen identiteit en geen gender — het is een parafilie.
TIM / TIF
Trans-Identified Male / Trans-Identified Female. Heldere termen die de sekse vasthouden: een TIM is een man die zich als vrouw identificeert; een TIF is een vrouw die zich als man identificeert. Gebruikt waar "transvrouw"/"transman" onduidelijk is over welke sekse iemand heeft.
Non-binair
Identiteitslabel: "ik voel mij niet man en niet vrouw". Biologisch onmogelijk (sekse is binair). Sociaal-cultureel: een manier om zich te onttrekken aan rolverwachtingen — wat overigens gewoon mag, ook zonder label. Vooral populair onder tieners en jongvolwassenen sinds ongeveer 2015.
Detransitie
Het terugnemen van een transitie — sociaal, medisch, of beide. Soms is dat volledig (terug naar oorspronkelijke naam, voornaamwoorden, lichaam waar nog mogelijk), soms gedeeltelijk. Cijfers worden door activistische bronnen laag gehouden ("minder dan 1%"); reële cijfers uit langere follow-up suggereren 10-30%.
Misgendering
Iemand aanspreken met de voornaamwoorden of de sekse-aanduiding die overeenkomen met hun biologische sekse, in plaats van met hun verklaarde identiteit. Wordt in activistische taal beschreven als geweld; klinisch en juridisch is het dat niet.
Deadnaming
De oorspronkelijke (vaak: enige juridische) naam van iemand noemen die een nieuwe naam heeft aangenomen. Geen ziekte, geen geweld — gewoon iemand bij naam noemen.
MAP — Minor-Attracted Person
Eufemisme voor "pedofiel". Bedacht in online gemeenschappen om de term te normaliseren door hem onderdeel te maken van een "queer identiteit". Wordt op deze site niet meegegaan: een MAP is een pedofiel.
Cass Review
Onafhankelijk onderzoek (2024) onder leiding van Dr. Hilary Cass, in opdracht van de NHS, naar de stand van de gendergeneeskunde voor kinderen en jongeren in het Verenigd Koninkrijk. Conclusie: het bewijs voor de huidige aanpak is "remarkably weak". Heeft geleid tot sluiting van de Tavistock-kliniek en herziening van protocollen in meerdere Europese landen.
WPATH / SOC8
World Professional Association for Transgender Health en haar zorgrichtlijnen (Standards of Care versie 8). Activistische organisatie, geen onafhankelijk wetenschappelijk orgaan. De interne communicatie (gelekt in 2024 als de "WPATH Files") laat zien dat de organisatie zelf twijfels heeft over haar eigen protocollen — die ze publiekelijk niet uit.